Curico, 17 oktober 2010

18 september. Chili bestaat 200 jaar en dat moet natuurlijk gevierd worden. Iedereen heeft 4 dagen vrij! Een commissie van wijze Chilenen heeft zich een jaar lang het hoofd gebroken over wat allemaal te organiseren door het gehele land voor alle Chilenen. Voor het presidentiële paleis is een vlag gehesen van 27 bij 15 meter met een gewicht van 200 kilo. De mast is een van het type dat men gebruikt voor windmolens, met dat verschil dat de eerste 5 meter met wit marmer bekleed zijn. Best mooi om te zien, maar er is meer wind dan 5 meter per seconde nodig om hem te laten wapperen. Trouwens, een vlag die je niet zomaar effe strijkt bij zonsondergang. Wat is er nog meer georganiseerd dat bij een normale independence day niet plaatsvindt? Mmmm, niks….. 

El diezyocho wordt altijd gevierd met eten, drinken en de cueca. Enorme barbecues met koe, varken, kip en worst. Traditioneel wordt het weggegoten met Chicha, een gefermenteerd druivensapje, waar je aardig van onder de tafel terecht kan komen. Nu ook vervangen door wijn en bier. De houtskoolindustrie is een van de meest vervuilende industrieën in Chili. Maar we hebben heel veel nodig. Een cultureel punt waar ik me al 6 jaar over verbaas is de eet en drink gewoonte van de Chileen. Toon Hermans zei eens "dat is geen eten meer, dat is vre…..se…..lijk!" De wat ouderen onder ons zullen het zich herinneren. Tijdens dit soort festiviteiten zijn ze sneller als pirañas.

De nationale TV zenders besteden voorafgaand aan dit werkelijke vreetfestijn, tijdens welke een zichzelf respecterende landgenoot meer dan een kilo vlees per dag eet en zich een alcohol promillage ver boven wettelijk toegestaan gunt, veel aandacht aan de gezondheidsproblemen die dit gedrag vormt. En dan de aanbiedingen van allerlei afslanking middelen en methoden.

De queca is de nationale dans, onze vogeltjes dans, want het gaat over de haan die de kip versiert. Een vlugge wals: één, twee, drie, één, twee, drie….. met het accent op twee en drie. Zo grappig en banaal als het er uitziet, zo moeilijk is het ook. Althans ik ben deze versiertoer nog steeds niet meester. Alleen al het wuivend draaien van een witte zakdoek…… 

De CGE, een van de grootste elektriciteitsmaatschappijen van Chili heeft een spectaculaire lichtshow vanuit Frankrijk naar Chili gehaald. Werkelijk te gek, het eerder genoemde paleis werd als projectiescherm gebruikt, maar er was ook een waterscherm. Net als in SF films verschijnt er ineens een figuur midden op een plein. Er zijn filmpjes op U-tube te vinden. Vijf avonden zo'n 50 duizend toeschouwers. Via theatrale vrienden hadden wij een speciaal toegangsbewijs en zaten we met onze neus vooraan. Naderhand een biertje gedronken met de Franse kunstenaar hemzelf. Oui, Oui  c'est vrais. Zodoende weet ik dat de show 15 megawatt per avond consumeerde. Maar wat de hek, het was feest en de show, nog een keer, was werkelijk te gek. De show werd ook in grotere steden door heel Chili op megascreens vertoond. Voor alle Chilenen.

Voor alle Chilenen? Nee, want er zaten 33 mijnwerkers zo'n 700 meter onder de grond opgesloten nadat een deel van een mijn was ingestort. Het betrof een mijn waarvan iedereen wist dat deze niet zo veilig was. 

 Er was ook een groep Chilenen, die zich werkelijk de oorspronkelijke bewoners van het land mogen noemen, de Mapuches, die het bicentenario wilden aanwenden om nog eens een aantal punten bij de regering naar voren te brengen aangaande hun rechten. Een aantal ging in hongerstaking daarvoor. Ik heb daar gemengde gevoelens over. Is het slim en heeft het zin om in hongerstaking te gaan? Het officiële statement van de regering was, dat ze altijd open staat voor conversatie en dat een hongerstaking volstrekt onnodig is om aandacht te krijgen. En is dat werkelijk zo? In ieder geval mocht de hongerstaking de pret van de feestvierende Chilenen niet drukken. Er werd in het nieuws niet of nauwelijks aandacht aan gegeven. Tot op heden is mij nog steeds niet duidelijk wat er geworden is van de stakers die op een gegeven moment toch wel kritiek waren.

70 dagen ellendig onder de grond was een feest voor alle nieuwskanalen en de Chileense trots. "Potverdorie, wij zijn de enigen in de wereld die zoiets meemaken! En die ze nog gezond en wel boven de grond hebben gekregen ook!" ….Waarom is dit ongeluk gebeurd? Wie betaald voor de spectaculaire redding? En wie was er vele malen te vinden op de plek des onheils? Ah ja, onze president met zijn gevolg. Sjonge wat heeft die man zich druk gemaakt over die 33 arme jongens daar onder de grond. Hij heeft persoonlijk 48 uur lang meegeholpen om de boys omhoog te heisen. Ze allemaal als helden verwelkomt, omhelst en gekust. Zo'n beetje de rijkste man van Chili, die nu president van het land is, gaat 48 uur bij een gat staan gapen (op een gegeven moment in ieder geval). Waarom zou hij dat nu doen? Juist, om politiek te scoren. Iedereen vond het geweldig wat die man daar deed. Zelfs de arme drommels die na de aardbeving nog steeds geen fatsoenlijk onderkomen hebben…..

Cachai? Te explico? Of moet ik nog verder uitleggen waarom ik – Isa trouwens ook – dit populisme noem?

Maar goed. De wereldkampioenschappen voetbal zijn over, Chili heeft weer voor dezelfde trainer gekozen, het feest van het 200 jarig bestaan van het land is achter de rug (alle vlaggen hangen nog) en de mijnwerkers zijn vrij. Zijn er nog excuses om ons op wat anders dan de aardbeving te concentreren?

Santiago, 14 augustus 2010

 Nu valt de regenval deze winter eigenlijk geweldig mee. Toch zitten er veel mensen in de kou en vochtigheid. Of die dan nog steeds dakloos zijn? Nee, ik geloof dat iedereen nu wel een dak boven het hoofd heeft. Maar als wij het over een "dak boven je hoofd" hebben denken we wel aan iets dat comfortabeler is. Ik denk dat een overnachting in een metrostation aangenamer is. 

Het feit dat er weinig of niets gebeurd, is op zich een reden om de pen in het etuitje te houden. Alhoewel het niets eigenlijk een ongelofelijke gebeurtenis is. Hoe kan er niets gebeuren als er een half land in puin ligt?

Rijke mensen, arme mensen; invloedrijke mensen, het volk; politiek en landje lijden, leiden?

Laat ik voorop stellen dat iedereen wil dat Chili herrijst. Chilenen buigen, maar breken niet en overal zie je de ster en het rood,wit, blauw van Chili met een kreet als "houd moed Chili!" Bussen en bilboards. En de mensen die uiteindelijk in een mensonterende mediagua zijn ondergebracht heisen trots de vlag. 

Door wetgeving heeft Chili een handicap. De regeringsperiode duurt hier vier jaar en herkiezen is onmogelijk. Alles wat binnen een regeringsperiode niet met een wet of regel wordt afgezekerd gaat op de helling bij de volgende president. En zo hebben we hier geen rode lijn waarover we de ontwikkeling van het land laten lopen.

Waarom gebeurd er niet zoveel? Eén van de antwoorden werd laatst openlijk door ons licht en leider president Piñera gegeven: er is geen geld. Ja dat kan gebeuren, maar waarom is er geen geld? Omdat mevrouw Bachelet – onze vorige president – het allemaal opgemaakt heeft……. Makkelijk hè? Wie en wat is Piñera eigenlijk? Stel je een regeringsperiode voor als een feestje dat vier jaar duurt. In dit geval praten we dus over het feestje van president Piñera.  Hij heeft op Harvard gestudeerd en is teruggekomen naar Chili om hier een creditcardbedrijf op te zetten. Dat heeft hem geen windeieren gelegd (In feite heeft het grootste gedeelte van het volk wel een schuld bij hem.). Hij is verder gegaan en had tot voor kort 27% van de Chileense luchtvaartmaatschappij LAN. Onder grote druk heeft hij die verkocht. Van de populaire TV zender Chilevision heeft hij ook afstand moeten doen. Verder bezit hij nog een holdingsmaatschappij (Axxion) waarvan de waarde verdubbeld is toen hij gekozen werd tot president. Ervan uitgaande dat macht en geld samengaan, is Piñera nu één van de machtigste mensen ter wereld. Volgens Forbes staat hij op de 15e plaats.

Deze man blaast dus de kaarsjes uit, snijdt de taart en deelt de punten uit. En als je dus niet uitgenodigd wordt op zijn feestje, dan krijg je ook geen taart…….. nog niet een kruimeltje.

O, hij zal best goede voornemens hebben met het land. Geen twijfel, maar ik heb het aan zekerheid grenzende vermoeden dat het op een manier zal gaan, dat hij en de zijnen daar toch zeker beter van worden. Eigenlijk niet meer dan natuurlijk en logisch, maar toch ook een twijfelachtige zaak. In Chili wordt tot op heden nog steeds de dienst uitgemaakt door een aantal rijke families, terwijl verreweg de meeste mensen moeten rondkomen met te weinig geld. 

Ondanks dat ik een ander niet de schuld kan geven voor mijn falen, is "who is cutting the cake" de meest logische verklaring waarom ik na de aardbeving geen poot meer aan de grond krijg. Ondanks mijn goede bedoelingen te willen helpen, ondanks – volgens velen – mijn geniale ideeën en voorstellen over puin recycling, huizen van piepschuim, cursussen voor beambten over de isolatiewet en ga zo maar door. Apathisch en teleurgesteld op de bank zitten om naar voetbal te kijken. Net als vele anderen overigens. Ik moet aan de bak, want rondkomen met niets gaat niet. De ene kuil vullen met de grond dat uit de andere komt gaat ook niet.

Overigens waren de wereldkampioenschappen voetbal een toevallige en geweldige afleidingsmanoeuvre. Pal voor het kantoor van Piñera was een grote tent gebouwd met een mega beeldscherm. Kon hij zo effe voetjebal gaan kijken met de jongens. Je moet wat doen voor je populariteit, die tanende is omdat iedereen toch wel het gevoel heeft dat het één en ander sneller en anders kan.

Helpen is zo verdomd moeilijk. Helpen impliceert dat iemand iets heeft dat een ander niet heeft en waarvan de hebber denkt dat de niethebber het nodig heeft en of andersom. Zonder er een hele boom over op te zetten, komt het er over het algemeen op neer dat de helper zijn wil oplegt aan de ontvanger. Dat kan vaak ook niet anders, want de hulpontvanger heeft vaak geen idee welke hulp hij nodig heeft. Maar als de hulpbehoevende zich niet wil neerleggen dat de hulpverlener het weet, dan houdt natuurlijk alles op. Hier komen we op een karaktertrekje van de Chileen: hij wil alles zelf kunnen en doen. Op zich is dat natuurlijk positief, maar jammer genoeg wordt deze eigenschap vaak negatief toegepast. Zo staat Chili in de top tien van de landen die de auteursrechten aan de laars lappen. Omdat alles hier altijd goedkoper moet wordt dus eerst iets voor niets gekopieerd – gejat dus – dan wordt het vereenvoudigd met goedkopere materialen nagemaakt om vervolgens tot de conclusie te komen dat het niet goed functioneert. Afhankelijk van de importantie van het gekopieerde wordt het in een hoek geflikkerd met de woorden dat het niet werkt. Ja let wel, het originele product wordt daarbij in meegenomen. En zo kan het ineens maar zo zijn dat de openbaar vervoersystemen zoals in Europa niet functioneren. De bussen – nagemaakt in Brazilie – vallen na een paar jaar uit elkaar – omdat de wegen vol met gaten zitten waar de chauffeurs echt niet op letten, omdat om de haverklap afremmen voor een verkeersdrempel vervelend is, omdat zowiezo onderhoud gehalveerd is, omdat……. De mensen betalen niet, want niemand houd ze tegen. Alle geplande busbanen zijn nog lang niet klaar. Maar die verrekte harmonicabussen zijn echt geen moer waard.

Als je dus met Chilenen daarover praat buigen ze het hoofd en trekken ze de schouders op en zeggen ze "estamos en Chile po huevon" dat zoiets betekent als " we zijn hier in Chili klojo". Ze willen wel, maar ze willen niet. 

de hete aardappel

Santiago,  13 april 2010

Ruim een maand na de beving. Wat valt er dan nog te schrijven?

Onze ouders hebben eventueel een referentie aan het einde van de 2de wereldoorlog. Een land als één grote puinhoop. De basiswoorden zijn "nood" en "hulp". Maar wat betekenen deze woorden uiteindelijk? "Hulp" is ondergeschikt aan "nood". Is er geen nood, dan is er geen behoefte aan hulp.
Als ik op de camping sta en in een fikse storm waait mijn tent aan flarden, dan is er voor mij een nood ontstaan. Iemand helpt mij aan een andere tent en de zon kan weer schijnen. Als die fikse storm de hele camping aan flarden helpt en de andere campings in de buurt ook, dan is de nood wat hoger en wellicht is je vakantie afgelopen. Geen hulp, je gaat gewoon naar huis.
In Chili is een aardbeving geweest die een tig-tal gemeenten in heeft laten storten. Duizenden gebouwen zijn ingestort. Men woont op straat in tenten, de werkplekken zijn ook verdwenen. Niets functioneert meer, Chili is anders geworden. De nood is hoog en er moet hulp komen. Maar uiteindelijk zou je moeten zeggen dat de nood zo groot is dat hulp niet bestaat. De grootte van de nood uitgedrukt in geld, maar ook fysiek, is van een omvang dat ook tijd geen begrip meer is.

Er zal niet veel meer over geschreven worden. Eigenlijk met hetzelfde idee als ik heb. Waarover te schrijven? Wat is er gebeurd in die eerste maand na de beving? Geen flikker, of veel? Ik heb geen idee. Ik heb de hele maand keihard gewerkt om een oplossing te vinden voor de woonnood, maar op een manier die definitief is, waardig om in 2010 in te leven, met respect voor het milieu en ga zo maar door….. Maar wat kan zonne energie je nog schelen, of zelfs warm water, als je al een maand op straat slaapt? Toch hebben mannetjes zoals ik in de afgelopen jaren zoveel teweeg gebracht dat de noodlijdenden toch niet alles zomaar accepteren. Ik ben lang niet de enige die in de gaten heeft dat de begrippen "nood" en "hulp" alle tijdelijkheid voorbijstreven.

Voor het eerst in mijn leven heb ik moeite om ergens een gat in te zien.

Wat doen onze lichtende leiders? Op 13 maart j.l. hebben die het regeerstokje overgedragen gekregen. Wat hebben zij kunnen doen in 4 weken? Naast het inruimen van hun bureauladen voor de komende 4 jaar, het herprogrammeren van wat te doen en het uitzoeken wat er aan regels en wetten bestaat aangaande noodsituaties. In de roes van de verkiezingsoverwinning en het hard werken aan een regeerprogramma is alles wat nodig is te weten wat te doen in geval van ernstige nood nu niet bepaald voorhanden. En ook zij komen uiteindelijk tot de conclusie dat het leven in Chili nu heel anders in elkaar zit dan 20 jaar geleden. Of president Piñera uiteindelijk blij is met zijn overwinning weet ik zo net nog niet.
Mensen moeten geld krijgen voor reparaties, nieuwbouw en er moet geld komen voor scholen – ruim 2700! – ziekenhuizen en reparaties van infrastructuren. Als het nog niet duidelijk was: Chili ligt plat.
Als je op straat woont dan wil je snel weten waar je aan toe bent, maar om alles te regelen ben je als regering wel even bezig. En totdat zij het denken het te weten, hebben zij geen antwoord.

De oplossing voor deze impasse is "De Show". De hele dag is president Piñera op stap – als hij niet in Washington is – om zijn gezicht te laten zien en om populair te blijven. Hij is gekozen en nog voordat hij de troon betrad werd hij overladen met shit. Hij deelt griepspuiten uit, zet de sloophamer in ziekenhuizen etc. De intendentes en gouverneurs sjouwen als schoothondjes achter hem aan, want achter de coulissen wordt steeds vergaderd.

De hete aardappel – of beter gezegd de hete puree – waar de regering mee zit is een combinatie van vele factoren. Een allerminst dagelijks en zeer groot probleem, een heel duur probleem, een probleem dat niet in een kort tijdsbestek is op te lossen, zelfs niet voor nood, het ontbreken van know how aan hun zijde waardoor inwinning van informatie ook moeilijk wordt, omdat er velen in de wereld zijn die roepen dat ZIJ de oplossing hebben. Dan mogen we de trots, het wantrouwen en de eigenwijsheid van de Chileen niet vergeten. Alle aangeboden hulp wordt argwanend bekeken. Kunnen we het goedkoop kopiëren? En iets zomaar aannemen omdat daadwerkelijk iemand iets beter weet bestaat niet.

De afgelopen weken heb ik meerdere malen moeten horen dat de Chileen zich degradeert tot indiaan.

Vanuit mijn hulpverlening in Curico ben ik op een aantal ideeën gekomen, die in feite voor mij met mijn levenservaring – moet je mij horen……. – voor het inkoppen waren. Afval, recycling, huisjes en stedenbouw.
Allereerst zag ik de bui al hangen aangaande alle goede voornemens om beter te bouwen en renovabele energieën toe te passen. Un techo para Chile is een (kerkelijke) organisatie die bedoeld is om iedereen onderdak te verschaffen. Alhoewel deze organisatie – nu zeker – springlevend is, is het er één uit, letterlijk en figuurlijk, de vorige eeuw. Een betere benaming voor "een dak voor Chili" is "een krot voor Chili". De manier waarop dit geweldig goeddoende fenomeen verdedigd wordt is ongelofelijk. De armen moeten arm blijven en nu kunnen we ook invullen dat die, die eindelijk een beetje aan de armoede ontkomen waren, weer arm moeten worden. Fijn zo´n lidmaatschap bij de kerk. Afijn. Mijn programma heet "een comfortabel huis voor Chili". Uiteindelijk is mijn programma niet onterend, aangepast aan de moderne wensen en met een geweldige milieu vingerafdruk.
Zoals gezegd is het snel bieden van een tijdelijke noodoplossing voor iedereen al heel moeilijk, laat staan de definitieve oplossing.

Met hulp en advies van anderen heb ik – op basis van de Chileense regelgeving voor sociale woningbouw – een oplossing uitgedokterd die relatief snel en goedkoop is. Een tent waarvan de stokken – om het maar even zo te zeggen – de constructie vormen voor het nieuw te bouwen huis. Alles als sociale woning en uit te breiden naar groter. Van tent naar villa. Van Armenië tot nieuw Zeeland zoekt men tenten en geprefabriceerde woningen. Een op Chili afgestemde tent tot huis oplossing wordt niet gemeld. Dus mijn idee moet minstens aangehoord worden, toch?
Hoe kom je in contact met de overheid? Niet! De op de officiële websites vermelde telefoonnummers werken niet of worden niet opgenomen. Email aan suggesties@regering.cl wordt niet beantwoord. Uiteindelijk praat ik in Curico met een wethouder die meteen enthousiast is. "Daar moeten we een keer over verder praten….." Via Anke krijg ik het mobiele nummer van de Commissaris van de Koningin van de provincie Maule (Curico). Ik mag echter niet bellen! Stuur een SMS bericht en misschien antwoord hij. Het communiceren van dé oplossing voor Chili via SMS is niet eenvoudig, maar uiteindelijk heb ik beet. Ik moet aan de wethouder vragen een vergadering te beleggen tussen ons. Mario wil dat wel doen, maar onze wethouder heeft geen idee hoe hij de de Intendente kan bereiken. Vol ongeloof neemt hij het mobiele nummer van hem van mij in ontvangst. Maar ja op berichten van Mario reageert de Intendente natuurlijk niet. Gewoon om het allemaal gemakkelijk te maken en om zo snel mogelijk goede oplossingen te vinden. Na een hoop geessemes – waarom belt die goser niet gewoon even? – heb ik dan een vergadering met de gouverneur van Curico, de secretaris van het ministerie van woningbouw van de provincie en Mario. Een illusie armer….. we zijn hier in Chili. Mijn oplossing is schitterend, maar past niet in het scenario van noodoplossingen, noch in het scenario van sociale woningbouw. Althans ik moet de sociale woning als ontwerp helemaal uitwerken, een proefwoning neerzetten en dan certificatie aanvragen. Een proces van ongeveer een jaar……….

Het wordt weer moeilijk slapen vannacht, want het is volle maan.

Santiago, 20 maart 2010

Het Teatro Municipal van Santiago, Santiago is aardig beschadigd. Een vriendin van ons werkt daar. Zodoende zit ik w
el eens achter een grote zwarte Steinway vleugel te tokkelen voor een lege zaal. Voor de zaal kijk op www.municipal.cl. Het zal zeker een maand of negen duren voordat daar weer opgetreden kan worden. Om het symfonisch orkest paraat en bij elkaar te houden wordt nu gebruik gemaakt van het Teletontheater. Teleton is Don Francisco oftewel Mario Kreuzberger, de Chileense Mies Bouman, weet je nog?
De toegangsprijs voor een concert, dat dagelijks om 19.00 uur wordt gegeven, is een kilo. Boter, kaas, meel, melk, rijst, macaroni, of wat je wil. De Maestro van het orkest is een jonge Israëliër. Hij woont hier in het centrum op de 24ste verdieping. Als je het niet wist kun je het raden, want zijn benen zwabberen nog steeds als hij aan het dirigeren is.
Gisteren zijn Isa en ik voor een kilo meel en een kilo suiker naar Mozart en Beethoven geweest. Eerst iets treurigs, daarna iets fleurigs en als uitsmijter de zevende. Hoewel onze maestro van tevoren zijn uiterste best deed om ons te vertellen wat we zouden gaan horen, ik hoorde het niet. Isabel al helemaal niet , want die was – natuurlijk – haar gehoorapparaat vergeten. Een werd slaapverwekkende brei ten gehore gebracht in een zaal met een akoestiek van lik-me-vesje.

Het drama van Curico begint zich nu echt te manifesteren. Alle straten zijn nu als een tandeloze mond en soms stinkt het ook nog. Zoals ik voorspelde rond de 20.000 gebouwen moeten plat gaan. Aan de hand van mijn ervaring met het inspecteren van zo´n 60 huizen was mijn conclusie 20.000 Curico en een 800.000 in heel Chili. Rond de 900.000 dus. En het beven houdt niet op. In Curico zijn dagelijks nog een schok of 5 te voelen. De nachtelijke maken je nog wakker als je er gevoelig voor bent. Een andere snelle rekensom: 900.000 huizen en gebouwen maal gemiddeld 3 inwoners is 2,7 miljoen mensen die de angst er aardig in hebben zitten. Plus de mensen die in feite niets zijn opgelopen of kwijtgeraakt, maar hem toch knijpen……

Eerst lieten de TV-kanalen drama´s zien. Alleen maar drama´s, heftig emotioneel, ja zelfs soms met schaamteloze filmmuziek op de achtergrond om het nog eens even aan te dikken. Nu zien we naast deze beelden één en al borstklopperij van een grote bierbrouwerij tot een grote winkelketen hoe begaan ze zijn met hun medechilenen. Levantanos Chile! Laten we opstaan Chili, we zijn onoverwinnelijk! Zo´n mentaliteit heb je hier wel nodig denk ik. Na de grote aardbeving ben ik dingen wel anders gaan zien. Waarom zou je je druk maken over iets dat naar alle waarschijnlijkheid toch heel tijdelijk zal zijn. Die trots, maar ook gelatenheid zal zeker te maken hebben met het besef dat het over twee minuten naar de maan kan zijn.
De grote dans om bouwcontracten is inmiddels losgebarsten. Het kan/mag allemaal niks kosten, dus zullen hier binnenkort de eerste Chinese prefab huizen verschijnen. Canada, als grote leverancier van mijnbouwketen, is ook in de weer om huizen te gaan bouwen. Er is beloofd dat alles zeer goed geïsoleerd zal zijn. Dat is ter voorbereiding dat het dus om tijdelijke behuizing maar niet heus gaat. En, nadenken blijft moeilijk. Met een flinke dosis emotie is de eerste prefabschool opgeleverd. In Iloca, op het strand, dat eind februari nog het toneel van een vloedgolf was. Die mensen die daar dus wonen zijn hartstikke bang. Nu nog meer, want de moeders brengen hun kindjes nu iedere morgen naar de slachtbank in plaats van naar school. En dit wordt weer voluit in het voetlicht gebracht via alle kanalen.

Dus, we hebben een half uur dramatische, angstaanwekkende beelden, daarna allerlei spot-achtige filmpjes dat de wederopstand nabij is en dan filmpjes met achtervolgingen. Aan bekende en onbekende Chilenen wordt op straat de bekentenis voor angst ontfutseld. O.k. we zijn dus allemaal doodsbang. Was je het nog niet dan wordt je het en daarna herreizen we gezamenlijk uit den asch.
In Nederland kun je voor iedere scheet die je geestelijk zou kunnen beschadigen hulp krijgen. Ik denk dat dat vaak overdreven is, maar ja, we zijn zo verschrikkelijk ontwikkeld. In Chili wordt dus geen flikker gedaan aan een paar miljoen mensen die snachts geen oog meer dicht doen. Al weken niet. De ene is een familielid kwijt, de andere slechts huis en haard, de volgende zijn bedrijf en machines, tot gewoon mensen die nu verschrikkelijk bang zijn. Één derde drama, één derde wederopstand en één derde angst. Géén derde geestelijke hulpverlening op de kanalen. Dat is net iets te ontwikkeld. Alhoewel in Constitucion seismoclowns werken om de kinderen af te leiden. De zomervakantie duurt nu wel erg lang.

Ik heb wel een tip voor al die slapelozen: koop een kilo suiker en slaap de zevende van Beethoven uit.

Het is allemaal de schuld van Movistar!

Santiago, 11 maart 2010

Vandaag is de presidentswisseling geweest. Bachelet chao, bienvenidos Piñera. De wisseling van wacht vond plaats in de havenstad Valparaiso alwaar de Senaat gevestigd is. Dit veroorzaakt een te hard gerij tussen Santiago en Valparaispo door politici. Gesprek van de dag, want ZIJ krijgen geen bekeuring!

Naast de hele nieuwe en de oude regering en meer belangrijke Chilenen waren er ook vele buitenlandse hoogwaardigheidbekleders. Onder andere Bill Clinton. Hij had een cadeautje meegenomen voor Piñera: 20 sateliettelefoons. Ik hoop dat hij begrijpt dat hij nog wel de batterijen moet opladen. De eerste schok die door de Senaat heen denderde was 7,2 op de schaal van Richter. De tweede viel mee, iets van 6 nog wat. De derde was weer 7,2. De meeste aanwezigen zijn op dat moment de aandacht verloren en kijken naar boven. Een schietgebed of een zal-het-dak-het-houden? In ieder geval een onvergetelijke troonwisseling.

Als ik niet beter zou weten, zou ik denken die hele aardbeving een groot complot is. In zijn campagne beloofde Piñera een heleboel. Voor iedereen zal het allemaal een stuk beter worden. Of je nu een arme sloeber bent of rijk, of je werknemer bent of kleine ondernemer, man of vrouw. Maakt niet uit, het wordt beter. Iedereen aan het werk en leven in een Chili van de toekomst. Ik zie de hele film voor me. In zichzelf grinnekent daalt de toekomstige president in een rood wit blauw geblokte pyjama een trap af naar een ondergrondsebunker. In een blauw licht schakelt hij het een en ander in en gaat in een stoel zitten waarvan de rechter armleuning wat langer is een rode knop heeft. Zo´n knop als die je ongeduldig tien keer indrukt omdat het voetgangerslicht maar niet groen wil worden. Hij kijkt ernstig op zijn horloge en na enige seconden begint hij te spreken: "cinco, quatro, tres, dos, uno, zero…." Terwijl hij het woord zero uitspreekt drukt hij beslissend op de rode knop, zucht en kijkt naar boven. Als het blauwe licht groen wordt staat hij op en zegt de historische woorden: "voor iedereen werk in het land van de toekomst"

Allemaal flauwekul natuurlijk, maar er mooi wel een heleboel werk aan de winkel. De campagne slogan duidt op dat we een Chili van de toekomst willen en natuurlijk niet een land dat in puin ligt. Zuur.

Vandaag waren het 11 – tot nu toe – schokken. Puh, die van 4 op Richter tellen niet eens meer. Ik zat op dat moment op de tiende verdieping in mijn flatje. Terwijl mijn bureaustoel vanzelf door het appartement reed leunde ik tegen een muur en keek naar beneden. Het stoplicht sprong op groen, de overvolle bus trok op en een meute mensen begon over te steken. Ben ik nu gek of zijn zij het? Een minuut of vijf en drie flinke aardschokken later ben ik via de trap afgedaald en naar buiten gegaan. Ik was zeer zeker niet de enige. Kan iedereen lirisch zijn over hoe mooi het gebouw danst, hoe goed het dus ontworpen is, maar echt lekker zit je niet. De echt doorwinterde aardschokkers hebben een tas bij zich met een tandenborstel, schone onderbroek, paspoort en een adressenboekje. Kijk daar had ik nou weer niet aan gedacht, maar als het gebouw instort zal het mij een rotzorg zijn of mijn paspoort ergens onder het puin ligt, als ik maar buiten ben.

Telefoonverkeer was inmiddels niet meer mogelijk. Door al dat gebibber raken de zendantennes uit hun gelid en worden alle contacten verbroken. Ik heb Isabel via skype gebeld. Heftig, de binnenstad van Curico is afgesloten. Ze wil dat ik naar Curico kom, maar dat gaat niet omdat er weer een viaduct is ingestort. Anke krijg ik met geen mogelijkheid te pakken. Het is zo gewoon dat je iemand kunt bellen wanneer en waar je maar wilt, dat het naar is, als je dus niet kunt bellen wanneer je daar ontzettende behoefte aan hebt.Om drie uur had ik een afspraak in een ander stadsdeel. Stap ik nu echt in de metro? Ik heb even getwijfeld op de trap, maar er liepen velen langs mij heen naar beneden. Mierda, doorlopen. De metro is niet gesloten, niemand in paniek. Ikzelf ook niet. Het is meer onzekerheid. Ik weet niet hoeveel naschokken er zijn geweest toen ik onder de grond was, maar de trein zelf schokte als normaal.Toen ik weer boven kwam kon ik Anke bellen. Niks aan de hand in Pucon. In zoverre, even stond iedereen wijsbeens stil op straat.

Even serieus. Al die bevingen in de wereld staan in verband met elkaar. Voor degene die het nog niet wist: Chile ligt in de ring van vuur. Japan, Indonesie, Taiwan, Chile, Haiti, Californie, het is allemaal een pot nat die op dit moment ernstig aan het overlopen is.

Ondertussen zijn we ook nog eens met z´n allen een stuk opgeschoven. Geen wonder dat we de weg een beetje kwijt zijn.

Curico, 9 maart 2010

Een moeilijk punt in mijn Chileense leven blijft de lijn te kunnen trekken waar de Chileen ophoud het te weten. Ze blijven "si" zeggen terwijl ze al lang hebben afgehaakt. Dat "si" gaat op een dermate overtuigende manier…. Vooral als je met iemand spreekt die het zou moeten weten is het moeilijk in te schatten. Meestal ga ik ervan uit dat ze geen zak weten; ik schaam me een beetje om dat te zeggen.
Zoals ik al eerder opgemerkt heb: de Chileen is erg trots en daarom heeft hij ook problemen met zeggen dat hij het niet weet, problemen met accepteren dat een ander het wel weet. Vooral als het een gringo is. Kijk, daar heb je het al, ik ben geen gringo, ik kom niet uit de USA, mijn voorvaderen hebben niet tegen de Mexicanen gevochten, die de benaming van Gringo bedacht hebben. Zodra je niet uit Chili of uit een ander land in Zuid Amerika komt, ben je een Gringo. Al ben je geboren en getogen in Moskou. Maar ja, in Chili is dat nou eenmaal anders.
Weet je waarom mijn diploma HTS bouwkunde hier niet geldig is? Ik ben niet opgeleid om rekening houdende met seismische effecten te bouwen. Als ik zie welke nieuwe gebouwen op half zeven hangen moeten ze het Chileense diploma ook maar ongeldig verklaren. Maar ja, in Chili is dat nou eenmaal anders.
Ik loop op dit moment het gemeentehuis in en uit. Of althans dat probeer ik. Vandaag lukte het. Om het gemeentehuis binnen te lopen moet je een trap op en dan loop je meteen naar binnen. Geen bordes of niks. Hele hordes van Curicanen willen graag weten waar ze aan toe zijn. Dus gaan ze naar het gemeentehuis. Uit veiligheidoverwegingen – ook het gemeentehuis heeft een tik meegekregen van de beving – laten ze niet iedereen tegelijk binnen. Aan de deur krijg je een nummertje, net als bij de slager, de groenteboer, de bank, de drogist, het belastingkantoor, het reisbureau, er is zelfs een schoenenwinkel in Santiago waar je een nummertje moet trekken. Effe wachte, nog effe wachte. Stel je hebt nummertje 20 en nummer 8 is net binnen gelaten, waar wacht je dan? Achter 19, 18, 17, etc. Nee in de meute. En je raakt steeds verder achterop vanwege de nieuwe informatiezoekers. Uiteindelijk staat nummer 45 vooraan als ze jouw nummer afroepen. Twee dagen heb ik gezegd hoe ze dat beter kunnen aanpakken. Het antwoord was, omdat ik overduidelijk een Gringo ben, "in Chili zullen we het nooit leren meneer." Vandaag toch maar eens geprobeerd. Toen ik vanochtend zomaar binnen kon wandelen kreeg ik twee duimen omhoog van de wacht.

Maar goed. Het afgelopen weekeinde had ik wat tijd om mijn avonturen bij de gemeente de revue te laten passeren. Ik vroeg me af, of ik nu de enige ben die tot de conclusie komt dat de mensen helemaal niet begrijpen wat er gebeurd is. Laat staan dat ze zich kunnen voorstellen dat hun huis onbewoonbaar verklaard moet worden. Onbewoonbaar? Die paar scheuren in de muur stuccen we opnieuw en dan zie je er niets meer van. Ik durf mijn helm niet af te nemen.
Natuurlijk is het ook logisch dat iemand liever niet wil horen dat z´n huis total loss is.
Maandagochtend heb ik een gesprek aangevraagd bij de directeur bouw- en woningtoezicht. Uitgelegd dat ik me nergens mee wil bemoeien, bla, bla bla en geopperd een flyer te maken die iedereen krijgt waarin zeer simpel uitgelegd wordt wat een aardbeving is en wat de gevolgen zijn voor de door mensenhand gebouwde zaken. Ogen op stokjes en de onderkin ergens nabij de knieën. Dat ze daar zelf niet aan gedacht hadden. Gaan we direct aan beginnen. Bedankt voor het idee. Ik weet inmiddels dat dit de meest foute reactie is die je maar kunt krijgen. Het concept snappen ze, maar verder…… "Direct" betekent in zo´n geval een pleister voor mijn enthousiasme, want omdat ze begot niet weten wat ze moeten laten maken, niet weten door wie, verdwijnt het goede idee onder op de stapel. Dat is een fikse tegenstelling, onder op, maar ik geloof dat het door het zuidelijk halfrond komt. Vanochtend liep het gemeentehuis binnen met een flyertje onder arm. Ik wilde graag het concept uitgevoerd en wel laten zien. De stijl, de tekeningetjes, mijn idee over de tekst en ook – als ze het er al mee eens zouden zijn – voor rectificatie van mijn Spaanse gesputter. "Que bueeeehhhhno…." Laten we meteen naar het kopieercentrum lopen om copieen te maken. Dit is wat we nodig hebben….

"Heeft u de tekst dan al gelezen, want mijn Spaans is aller belabberdst."
"Bent u het dan eens met de tekst?"
"Moet er niet het stadslogo op?"
"Telefoonnummers, openingstijden etc….?"
"Wilt u echt 100.000 copieen gaan maken? Is dat niet een beetje duur?"…..

" Uhhhh, tienes razon…."
Als kippen zonder kop.

In tijden van nood: Morgen moet de directeur naar Santiago om zijn ogen te laten controleren…… Deze vrijwilliger heeft ook maar besloten om naar Santiago af te taaien.

Een ander voorstel van mij was om het sloopafval zorgvuldig en gescheiden af te voeren. Met – bijvoorbeeld – al het hout kun je aardig geld verdienen. Hoeveel plaatmateriaal gaan we nodig hebben? Kan allemaal gemaakt worden van het schroothout. De bijverdienste is dat we wat meer bomen laten staan. Toen ik probeerde zijn ogen te achterhalen voordat ze het raam uit zouden stuiteren, struikelde ik over zijn onderkin.
Dit is duidelijk veel te ver van zijn bed.

"Wat weten ze wel, wat weten ze niet" heeft meer te maken met wat ik weet. Het is ik die te ver van het bed is.

Curicó, 7 maart 2010

Alhoewel de firma Terband en Kinderen in Chili nou niet bepaald florerend is op dit moment, hebben we even geen tijd om aan onszelf te denken. Wij vinden dat we niks hebben en met dat als uitgangspunt kan ik jullie melden, dat er op dit moment heel veel Chilenen zijn die minder dan niks hebben.
Natuurlijk hoop ik dat er uiteindelijk ook wat voor ons aan de strijkstok blijft hangen. In de zin van betaald werk. Kan ik meteen weer wat over de denkwereld van een gemiddelde Chileen vertellen: Alle buitenlanders barsten van het geld. Onze schatkisten zijn bodemloos. Hier in Curico gaan ze ervan uit dat ik natuurlijk even een paar honderd Euro schuif. Daar wordt niet aan getwijfeld, noch over gesproken. Wat ze bewonderen, en waar ze over praten, is dat ik daadwerkelijk iets voor ze doe . Dat ik niet met mijn handen in mijn zakken, nee schuddend door het in puin liggende centrum slof.

De reden voor hoofdstuk 3 is niet zozeer omdat ik weer iets te melden heb, als wel om met de pet rond te gaan. Hopelijk vergaat jullie de lol om mijn stukjes te lezen op dit moment niet.

Laat me even teruggaan naar het moment dat we besloten om naar Chili te verhuizen. Buiten alle ideeën om een luxueus en comfortabel leven op te bouwen, speelde wel degelijk het ideaal om Chili te gaan helpen met hun energieprobleem. Te gaan helpen, omdat we vinden dat hulp één op één meer zin heeft als een geruststellende deponering van een Euro in één of andere gleuf.

In de afgelopen vijf jaar is het meeste niet gelukt en is het misschien wel reëel je af te vragen wat we verder nog in Chili moeten zoeken. Alles ligt – zeker na de tsunamie – op de klippen. Maar bij mij – ik spreek voor mezelf – is het ideaal om werkelijk te willen helpen alleen maar toegenomen. Een week geleden vroeg ik me nog af waarom die stomme Chilenen nou toch niet gewoon zonnepanelen kopen. Het antwoord op die vraag heb ik min of meer in mijn vorige verhaal al gegeven. Één op één hulpverlening is zo eenvoudig nog niet. Laat staan een anonieme gift in een collectebus.

Alle oudere Chilenen herinneren zich eerdere aardbevingen als de dag van gisteren. En de eerste reactie is dan ook een hulpverlening op gang te brengen zoals toen. Ik bewonder de saamhorigheid van ze (kom ik zo nog even op terug). Het gevolg is dat we drie dagen later, naast alle puin, ook bergen van eten en gebruikte kleding hebben. Mijn observatie: Destijds was dat zeer noodzakelijk. Men had toen gewoonweg minder. De infrastructuur in het land was matig en het aanbod van artikelen minder. Er was meer "schaarste". Voedsel in Curico is nu geen probleem geweest. Alle supermarkten waren afgeladen. Ze konden even niet openen vanwege de enorme ravage en het gemis aan elektriciteit. Maar er was zeker geen schaarste aan voedsel. Zo is er ook geen schaarste aan kleding. Sterker nog, er is vanwege de stroeflopende economie een overschot aan kleding. De kledingzaken en warenhuizen strijden om de goedkoopste te zijn. 2 voor de prijs van 1 en als je in één keer kleding voor 100.000 pesos koopt (voor het hele gezin nieuwe winterkleding) krijg je TV – type beeldbuis – cadeau. Wie is er dan blij met een afgedragen jas?

Wat moet er dan gegeven worden? Dat ligt er een aan: een door de aardbeving getroffene of door de vloedgolf. Nu: Bed, matras, stoel, bungalowtent, kookstel, pannen, dekens, serviesgoed, oliekachel. Over een maand worden de nachten hier verrekte koud. De vloedgolvers willen graag nieuwe kleding natuurlijk. Maar wat te denken van: een huis, ziekenhuis, school…….

Thrillseeking, rampentoerisme, is zeer menselijk. Vergeten ook. Op het moment de rest van de wereld de ramp alweer vergeten is, is de noodzaak voor hulp waarschijnlijk het grootst.

Om terug te komen op de saamhorigheid van de Chileen. Mario Kreusberger, alias Don Francisco, is de Chileense Mies Bouman. In de afgelopen 24 uur zijn er met een Teleton 15 miljard pesos binnengehaald: 20.000.000 Euro. Zeker voor Chileense begrippen is dat niet niks. Op dit moment draagt men met trots rode, witte en blauwe kleding. We shall overcome! Mmmm, ik heb nu een oranje T-shirt aan.

Ik heb lang met Anke gesproken en het is in feite de firma Terband die heeft besloten heeft met de pet rond te gaan. Als jullie het willen kunnen jullie middels ons 1op1 hulpverlenen.
We hebben het plan om onderkomens te bouwen. Om de keuze "voor wie?" te vergemakkelijken, kiezen we uit bekenden. En dat zal al moeilijk genoeg zijn. Hoe ambieus dat plan is ga ik nu uitleggen.
Het bijgaande plaatje toont een – voor Nederlandse begrippen – schuurtje waar we ‘s winters ons tuinmeubilair opslaan, waar de fietsen gestald worden, waar papa een werkbankje heeft staan, waar een kast staat met de potten verf en veelal staat er ook een tweede koelkast en of vrieskast. Nou, dat is hier een onderkomen waar een gezin met 4 kinderen woont. Op www.untechoparachile.cl/ (een dak voor Chili) kunnen jullie zien dat ik geen geintjes maak hier. Dit HUIS kost 800 euro. Nu moet ik zeggen dat dit niet exact ons idee is. Goed we hebben heel snel behuizing nodig en het mag niet te veel kosten. Anderzijds hebben we vandaag de uitdaging om 2 vliegen in 1 klap te slaan. Goed en modern bouwen met zonne-energie, goed geïsoleerd, etc. Het plan was sowieso al dat met het 200 jarig bestaan van het land er geen krottenwijken meer zouden zijn; hetgeen nu niet meer zal lukken. Het getoonde hok is het minimale wat er gebouwd wordt. Ietsje beter is gewenst. Per slot van rekening hadden deze mensen allemaal al een huisje dat effe iets groter was. Een tijdje geleden heb ik al eerste tekeningen gemaakt van een bouwsysteem waar de bewoners klein kunnen beginnen en het huis naar behoefte kunnen laten groeien. Alles gecontroleerd in vormgeving.

Al bouwen gezamenlijk 1 huis………. Het zou fantastisch zijn! En wees gerust: Anke gaat de boekhouding doen! We hebben afgesproken om niet aan te dringen. Als je niet wilt, dan niet. Maar doe ons in ieder geval het plezier ons plan door te vertellen. Zoiets heet net werken, netwerken. Vamos a ver……..Dan nu toch maar een bankrekeningnummer: RABO 344518116 t.n.v. G.M. Terband, Veghel.

Nog een slechtnieuws bericht voor de wijnliefhebbers. Heel veel grote wijnsilo´s zijn tijdens de beving door hun poten gegaan en omgedonderd. Bij Concha y Toro zijn ze 20.000.000 liter kwijtgeraakt (oftewel 27.000.000 flessen, oftewel – inschatting – 35 miljoen Euro). Van onze favoriete wijn Santa Rita is zo´n 12 miljoen liter wijn in de sloot gelopen. Ook in de regio van Curico zijn veel wijnongelukken gebeurd. Bij de familie Puerta maken ze paarden en fokken ze wijn. Dronkemansgehinnik, maar zonder overdrijven: de paarden lagen laveloos in de wei. Ze hadden wijn uit de sloot gedronken. De wijngaard Chocalan  van de familie Toro – het tweede thuis voor Wybe in Santiago – heeft praktisch niks te leiden gehad.

Tot hoofdstuk 4.

Santiago, 6 maart 2010

Als we in de Telegraaf lezen dat er ergens een aardbeving is geweest dan wordt er ook gesproken over de naschokken die er waren en/of nog verwacht worden. Mijn vorig verhaal was dus nog niet klaar, want het houdt niet op. De hele dag door lopen we op een aardkorst van gelei. Wat ik niet wist is dat de naschokken nog zeker een half jaar aanhouden, of nog langer.

Waarom zijn alle zware en langere naschokken altijd in de nacht? Iedereen, ik bedoel iedereen, loopt op de toppen van zijn tenen. Explosief. (ik doel nu niet op de bendes die  zelf de grote supermarkten openen om noodzakelijke waar zoals flatscreens en ijskasten weg te nemen). De aardbeving op zich was niet beangstigend. De beving was over voordat je het wist. Maar nu zit iedereen te wachten op de naschok en de naschok en de naschok en de … De meeste mensen wachten daar op in huizen die zwaar beschadigd zijn en die bij iedere naschok nog slechter worden. Op matrassen in deuropeningen, allemaal bij elkaar.

Het gekke is dat men ineens veel gevoeliger is voor beweging in de aardkorst. Een deur die dichtslaat bij de buren, de bus die door een kuil rijdt of een windstootje waardoor het raam even rammelt. Bij het minste of geringste staat men klaar te vluchten. Waarheen? Geen idee.

Maar ik moet bekennen dat het niet leuk is om te wachten op de volgende. Alhoewel ik in een huis slaap dat absoluut niets heeft of zal krijgen.

In mijn eerste mail schreef ik dat hulpverlening onbegonnen werk lijkt. Ik verleen nu hulp en het is onbegonnen …. Ik ben naar de afdeling bouwzaken van Curico gegaan om als bouwkundige / architect hulp aan te bieden. Ik ben nu sinds een paar dagen bouwinspecteur. Of beter gezegd ruineinspecteur.

Je hoeft niet gestudeerd te hebben om te zien dat het oude stadscentrum zeer zwaar beschadigd is. Wetgeving, (ik vermoed) machtspelletjes op lokaal niveau en de komende regeringswisseling maken het onmogelijk simpelweg te zeggen dat het hele centrum plat moet. Met al die honderden, zo niet duizenden, eigenaars van gebouwen en stukjes grond is het ook veel democratischer de catastrofe in kaart te brengen. Ik ben dus nu een van de vele inspecteurs. Aannemers, bouwvakkers, architecten, bouwstudenten, iedereen wil helpen. Naderhand moet dat natuurlijk wel werk opleveren.

Chilenen zijn een trots volkje. Ze vormen snel een eenheid om gezamenlijk de crisis te overleven. Aanbod voor hulp uit het buitenland wordt niet direct aangenomen. Trots, maar ook eigenwijs. Zoals ik al veel vaker heb geschreven: een Chileen wil graag weten hoe een buitenlander iets doet, maar zal vervolgens modificaties aanbrengen en het beter weten.

Het feit dat ik nu vijf jaar in Chili ben maakt mijn hulpaanbod ok en ik wordt meteen weggestuurd met een verwarde oudere man die een stomerij heeft. Deze eerste minuten maken duidelijk dat er in de gemeente weinig organisatietalent is. O sea – tenminste – zo zie ik dat. Toen ik terugkwam van mijn eerste inspectie was mijn vraag "en nu?". Deze vraag werd beantwoord met de vraag "wie bent u?" Je kunt niet inspecteren zonder eerst ingeschreven te zijn. En toen kwam de dame die mij op pad had gestuurd binnen. Todo bien, no te preocupes. Voor iedere inspectie wordt een formulier ingevuld.

Nu was het de buitenlander die modificaties heeft doorgevoerd. Ik dacht dat het verstandig zou zijn om foto’s te maken, de electriciteitsbekabeling te controleren en het water en de riolering. Maar vooral ook de inspectie van gedeelde muren naar de buren. Links, rechts en achter. En daarmee komt direct het grootste probleem in het centrum boven water: alles is aan elkaar vast gebroddeld. Het stadscentrum staat vol met dominostenen. Een van de redenen voor de grote schade. De hele binnenstad is gebouwd met blokken van adobe, oftewel gedroogde blokken van een mengsel van modder met stro. Zo’n 100 jaar oud. Aan het einde van de zomer zijn deze blokken gortdroog en zijn in principe niet meer als samengeperste stof. De blokken grijpen allen getand in elkaar – net zoals bakstenen. Prima, maar met een aardbeving scheuren de blokken meteen door en verliezen de wanden ieder verband.

Het stof dat nu op de straten ligt wordt door de Chilenen gebruikt om hun hoofd in te steken. Ik heb nu enige huizen, winkels en zelfs een kerk geïnspecteerd. De Padre van de kerk laat zijn schaapjes niet meer binnen, de enige die verstandig is. Natuurlijk is de grote vraag: "maar … waar moet ik dan naartoe?" Dat weet ik natuurlijk ook niet. Maar je kop in de grond steken en de scheuren waardoor je naar buiten kunt kijken bagatelliseren tot haarscheurtjes is niet gezond.

Maandag heb ik een afspraak met de directeur bouwzaken van de gemeente Curico. Ik geef toe, ik ben nieuwsgierig. Maar ik ben clever genoeg om de problematiek die de grote schaal opwekt te erkennen. Kun je een huis dat slooprijp is nog een tijd in functie houden totdat het aan de beurt is herbouwd te worden? Of moeten we eerst een noodstad bouwen? Hoe lang duurt dat dan? Ik realiseer me nu dat alleen de ramp nieuws is, maar we hebben hier in Chili nu de komende 10 tot 15 jaar een gigantisch probleem op te lossen. En dan staat dus de volgende aardbeving alweer voor de deur.

En zo snap ik nu ook een beetje waarom een Chileen niet echt geïnteresseerd is om veel verder te kijken dan zijn neus lang is. Waarom? De kans dat morgen alles plat ligt is aanwezig. Het wassende water kun je tegenhouden; een aardbeving niet. Die kun je met moeite voorspellen en dan weet je nog niet hoe ernstig die zal zijn en waar precies. En als de NASA dan belt om te waarschuwen legt de echte Chileen dat naast zich neer en gaat eerst eigen gegevens opvragen. Op zijn Chileens duurt dat zolang en komen de gegevens nooit aan omdat er een aardbeving is geweest. Ik denk dat het een beetje te vergelijken is met landen die vrijwel constant en langdurig in oorlog zijn. De zin en de onzin van zaken liggen anders.  En daar kan geen Hollands vingertje wat aan doen.

Ik maak nu ook kennis met de manier van wonen van de gemiddelde Chileen. Velen hebben een Blackberry, net zoals Bachelet (Alle ministers en andere belangrijke ambtenaren hebben een Blackberry om altijd met elkaar te communiceren; wat dus niet lukte na de beving….. Het leger heeft geen satelliet telefoon want dat is duur, maar ze kopen wel al onze F16′s), ze kopen mooie kleding in de shoppingmalls, hebben een Rolex – waarschijnlijk nep – en een zeer grote flatscreen tv. Maar ze leven in een "mierda (stronthoop)" dat wil je niet weten. Wat het tonen van welzijn aan de andere kant impliceert had ik me nog niet bedacht. Uit het boek "De eeuw van mijn vader" van Geert Mak kan ik me dus voorstellen dat deze situatie normaal was voor de eerste wereldoorlog. Ja zonder mobieltje, Rolex en TV natuurlijk, Anton moest nog geboren worden. En deze mensen gaan dus bij mij een zonnepaneel kopen!? Het beeld van werkelijkheid is zeer ingewikkeld voor mij.

Afgelopen zaterdag, meteen na de beving, stond een vrouw bij een minisupermarkt in Cajon de Maipu – waar we waren op dat moment weet je nog? – te schreeuwen dat het onze eigen schuld was, want we geloven niet genoeg in God. In Curico is de San Francisco kerk ingestort, de Carmen kerk staat erbij alsof ze gebouwd is door dronken bouwvakkers en hebben ze de heilige maagd maar voor alle zekerheid op straat gezet met een hek eromheen, op de toren van de Yungaykerk hangt het kruis op half zeven en ik heb de kerk van de alliantie van christenen en missionarissen met een rood lint gesloten. Dat geeft inspiratie om beter te geloven, niet?